યુદ્ધમાં બોમ્બ વિસ્ફોટથી ઉડતા ધાતુના કણો અને ફેફસાં તથા હૃદય પર તેનો પ્રભાવ

યુદ્ધમાં બોમ્બ વિસ્ફોટથી ઉડતા ધાતુના કણો અને ફેફસાં તથા હૃદય પર તેનો પ્રભાવ

ડૉ. ધીરેન્દ્ર શાહ

નમસ્કાર, માનનીય સહકર્મીઓ, મહાનુભાવો અને તમામ તબીબી મિત્રો.

આજે હું એક એવા વિષય પર વાત કરવા માંગું છું જે આજના સમયમાં દુર્ભાગ્યવશ વધુ મહત્વનો બન્યો છે — યુદ્ધમાં થતા વિસ્ફોટો અને તેમાં ઉડતા ધાતુના કણો, જેને આપણે શ્રેપ્નેલ કહીએ છીએ, અને તેનો ફેફસાં તથા હૃદય પર પડતો પ્રભાવ.

આજના યુદ્ધોમાં — ખાસ કરીને યુરોપ અને મધ્યપૂર્વના સંઘર્ષોમાં — મિસાઇલ, બોમ્બ, ગ્રેનેડ અને અન્ય વિસ્ફોટક હથિયારોનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે.

જ્યારે બોમ્બ ફાટે છે ત્યારે તેના કવર અને અંદરના ધાતુના ભાગો તૂટી જાય છે અને અતિઉચ્ચ ઝડપે ચારેય દિશામાં ઉડી જાય છે. આ નાના ધાતુના ટુકડાઓ આસપાસ ઉભેલા લોકોના શરીરમાં ઘૂસી શકે છે.

ઘણા કિસ્સાઓમાં બહારથી જોવા મળતી ઇજા નાની હોય છે, પરંતુ અંદર ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે.

છાતીનો ભાગ ખાસ કરીને સંવેદનશીલ હોય છે કારણ કે અહીં ફેફસાં અને હૃદય જેવા મહત્વપૂર્ણ અંગો સ્થિત છે.

ફેફસાંમાં આવી ઇજાઓથી ફેફસાં ફાટી શકે છે, અંદર લોહી ભરાઈ શકે છે અથવા ફેફસાં સંકોચાઈ શકે છે. જેના કારણે દર્દીને શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ પડી શકે છે.

જો આ ધાતુના કણો હૃદય સુધી પહોંચે તો તે હૃદયની આસપાસ પ્રવાહી ભરાવા, ભારે રક્તસ્રાવ અથવા હૃદયની કામગીરીમાં ખલેલ જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે.

કેટલાક દર્દીઓમાં ધાતુના ટુકડાઓ શરીરમાં રહી જાય છે અને પછી લાંબા ગાળે ચેપ, દુખાવો અથવા શ્વાસ સંબંધિત સમસ્યાઓનું કારણ બને છે.

આવી ઇજાઓનું નિદાન ઘણી વખત મુશ્કેલ હોય છે, તેથી સીટીસ્કેન જેવી આધુનિક ઇમેજિંગ તકનીકો ખૂબ મહત્વની બની જાય છે.

અંતમાં હું એટલું જ કહું કે યુદ્ધના વિસ્ફોટો માત્ર તાત્કાલિક જાનહાનિ જ નથી કરતા, પરંતુ બચી ગયેલા લોકોને ગંભીર આંતરિક ઇજાઓ પણ આપી જાય છે.

આવી ઇજાઓને સમજવી અને યોગ્ય રીતે સારવાર આપવી આપણી તબીબી વ્યવસ્થાની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી છે.

આભાર.